Thời mạng Internet còn sơ khai đã gây bao khó khăn cho những kẻ mới biết võ vẽ về mạng toàn cầu (nhưng hacker thì đủ thông minh để dễ dàng qua mặt cổng truy cập), chỉ có một cách để vượt qua vùng đất vừa mênh mông vừa bí ẩn này: Yahoo! Biệt danh mang đầy tính cảm thán lạ thường này đã nhanh chóng được dùng để chỉ “công cụ tìm kiếm” đầu tiên trên mạng. Đó là một cơ sở dữ liệu trực tuyến đơn giản nhưng thỏa mãn nhu cầu truy cập web của mọi người, có hoặc không có nhiều kinh nghiệm, một cách rất nghệ thuật. Thực vậy, Yahoo! có thể dễ dàng nhận diện một trang web bất kỳ - hoặc một địa chỉ xác định - và liên kết với trang đó ngay lập tức chỉ bằng một cái click chuột đơn giản. Nghe có vẻ là chuyện bình thường ngày nay, nhưng vào giữa những năm 1990, điều đó thật kỳ diệu.

 
Jerry Yang - nhà sáng lập mạng xã hội Yahoo!. Ảnh: asianheroes.

Đáp ứng được nhu cầu to lớn của cộng đồng cư dân mạng, Yahoo! nhanh chóng cất cánh bay lên. Công ty phát triển từ một căn phòng ký túc xá vào năm 1994, thành tập đoàn năm 1995, và bán trái phiếu đầu tiên ra công chúng năm 1996. Các văn phòng khu vực và bộ phận chuyên đề, như hướng dẫn cho trẻ em, thường xuyên được bổ sung vào. Theo sau đó là các dịch vụ tiện ích khách hàng, bao gồm tin tức thời sự, thể thao, kinh tế, thư điện tử cùng các dịch vụ trực tuyến tổng hợp, phòng chat (tán gẫu qua mạng) và bảng tin nhắn. Các hợp đồng thanh toán trên Yahoo! Đủ giúp họ trang trải tất cả chi phí hoạt động và lượng thông tin ngày càng tăng giúp họ thu lãi lớn và trở thành một công ty nổi bật trong lĩnh vực của mình.

Ngày nay, Yahoo! là một trong những địa chỉ đáng tin cậy nhất trên mạng Internet. Các nhà sáng lập Jerry Yang và David Filo mỗi người có khoảng 7,5 tỷ đôla từ tiền đầu tư. Công ty, nơi họ vẫn còn đang nắm giữ các vị trí chủ chốt, giờ đây được gọi là “tập đoàn truyền thông, thương mại, thông tin liên lạc toàn cầu”. Từ trụ sở chính ở California cho tới các văn phòng ở châu Âu, khu vực châu Á Thái Bình Dương, Mỹ Latinh, và Canada, công ty đã phục vụ gần 50 triệu khách hàng mỗi tháng và ký hợp đồng với khoảng 5.200 nhà quảng cáo và các đối tác, những người chi trả các hóa đơn... và làm giàu cho họ.

Bước sang năm 2000, Yahoo! khó có thể duy trì được vị trí của mình giữa những đối thủ tầm cỡ Google, AOL và Microsoft. Tuy nhiên, dù sự lớn mạnh và hiệu quả của Yahoo! đến mức nào đi nữa thì trang web này vẫn do con người vận hành bằng sự logic và những công nghệ tiên tiến nhất.

Jerry Yang sinh tại Đài Loan vào năm 1968, định cư tại Mỹ 10 năm sau đó và là một trong những người nhập cư hợp pháp đầu tiên sau khi quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc được tái lập. Ông sống cùng mẹ, một giáo sư đại học, và người em trai tại San Jose. Mặc dù bọn trẻ lúc đầu gặp bất lợi về mặt ngôn ngữ, nhưng ngay từ khi mới đến họ đã vượt trội về môn toán. Không lâu sau thì họ đã thông thạo tiếng Anh. Khi Yang tốt nghiệp trung học, ông đang là trưởng lớp, đồng thời là chủ tịch hội học sinh. Ông nhận được học bổng ở Stanford, nơi chỉ trong vòng bốn năm ông lấy cả bằng cử nhân và thạc sĩ khoa học.

David Filo, lớn hơn Yang hai tuổi, sinh trưởng tại Louisiana, học và lấy bằng cử nhân ở Tulane. Hai người gặp nhau năm 1989 khi Filo chuyển tới Palo Alto để theo học trường Stanford. Cũng như Yang, ông nhận được bằng tiến sĩ khoa học điện tử. Nhận thấy họ cùng có niềm đam mê thể thao, cũng như một vài thú vui về kỹ thuật, cả hai trở nên thân thiết ba năm sau đó trong một khóa học trao đổi sinh viên sáu tháng ở Nhật Bản. Khi họ trở về, ký túc xá đang ồn ào về việc xuất hiện của hệ thống World Wide Web (mạng toàn cầu) mới cũng như trình ứng dụng phần mềm có tên gọi là Mosaic cho phép truy cập vào dữ liệu máy tính gần như không giới hạn. Yang và Filo ngay lập tức cảm thấy say mê với điều mới mẻ này và quyết định họ phải làm gì đó trong môi trường mới này.

Nỗ lực đầu tiên của họ là kết hợp Mosaic với một phần mềm do họ chế tạo để tổng hợp, thống kê, phân loại dữ liệu về các tuyển thủ trong Liên đoàn bóng rổ quốc gia (NBA). Yang cũng thiết kế một số website, bao gồm cả một trang chuyên về võ Sumo. Sau khoảng một năm, cả hai nhận ra rằng những cuộc thương lượng trên không gian trực tuyến không ngừng phát triển này bắt đầu trở nên khó khăn. Vì vậy, bắt đầu với một mục đích thuần túy là học tập - liên kết những bài nghiên cứu tại các trường đại học trên toàn cầu - họ đã thiết kế một chương trình sắp xếp các trang web vào các thư mục thích hợp. Địa chỉ họ thiết kế để trưng bày thành quả, lúc đầu tên là “Hướng dẫn của Jerry đến với Mạng toàn cầu”, được đưa lên mạng vào tháng 4/1994. Sau đó trang web của họ nhanh chóng được đổi tên thành Yahoo! Dựa theo truyền thuyết của công ty, đó là chữ viết tắt của cụm từ “Lại một nhà hướng dẫn có hạng không chính thức”. Nhiều người khác thì nói rằng tên này được chọn vì có âm điệu ngộ nghĩnh và… khó lý giải.

Khi số lượng người sử dụng tăng lên, Yang và Filo làm ngày làm đêm để có thể chuyển đổi hệ thống của họ thành cơ sở dữ liệu tùy biến để nhiều người có thể truy cập hơn. Lúc đầu hệ thống được đặt tại phòng ký túc xá của hai người - “akebono” của Yang và “konishiki” của Filo (đặt theo tên của các võ sĩ sumo). Không lâu sau lượng lưu thông đã gây quá tải cho hệ thống điện của Standford. Cả hai bắt đầu tìm nơi để chuyển đi, và đầu năm 1995, nhận lời mời của đồng sáng lập Netscape Communications - Marc Andreessen, họ chuyển cơ sở dữ liệu của họ vào một hệ thống máy tính lớn hơn đặt tại công ty của Marc gần trụ sở chính Mountain View. Để nhấn mạnh việc Yahoo! Giờ đây kinh doanh nghiêm túc, công ty được thành lập ngày 5/3 cùng năm. Cùng với nhân viên thứ ba, một sinh viên có tên là Tim Brady, các nhà sáng lập đã vạch ra một kế hoạch kinh doanh và bắt đầu tìm kiếm nhà tài trợ.

Một trong những chìa khóa dẫn tới thành công của Yahoo! lúc bấy giờ là sự kết hợp bàn tay con người vào những quá trình kỹ thuật khác trong việc lựa chọn và sắp xếp danh sách các địa chỉ. Một yếu tố khác là quyết định dài hơi của họ trong việc bỏ qua các đồ họa phức tạp (và gây hại đến máy vi tính), ưu tiên cho các dạng text cơ bản đơn giản (và tải nhanh) chỉ bị chen ngang bởi các banner quảng cáo, là nguồn chi trả các hóa đơn cho họ. Yang và Filo ngay từ đầu đã nghĩ rằng Yahoo! không chỉ là một cơ sở dữ liệu hay một “bộ máy tìm kiếm”, mà nó có thể trở thành một điểm dừng chính cho tất cả người sử dụng mạng. Các nhà đầu tư cũng đồng ý với ý nghĩ này và Yahoo! đã chi ra 1 triệu đôla để thực hiện kế hoạch của mình. Tim Koogle, người tốt nghiệp Standford 15 năm trước Yang và Filo, lúc bấy giờ đang điều hành một công ty có giá trị 400 triệu đôla có tên là Intermec, đã gặp bộ đôi tại một cuộc nói chuyện vào một tối Chủ nhật trong một quán rượu ở Mountain View. Ông ấy ngay lập tức chấp nhận đề nghị trở thành CEO của Yahoo!.

Cả nhóm, vẫn cố định cho tới ngày hôm nay, ngay lập tức lên kế hoạch tìm kiếm lợi nhuận cho công ty. Lúc đó không ai biết liệu một ngành kinh doanh dựa trên quảng cáo có thể tồn tại trên mạng hay không, nhưng họ thử trong khoảng thời gian ba tháng và đạt kết quả khả quan. Thế là họ quyết định cổ phần hóa công ty và chứng minh rằng những gì họ đang làm thực sự có thể đạt rất nhiều lợi nhuận. Vào ngày 11/4/1996, công ty hoàn thành đợt bán cổ phiếu đầu tiên và huy động được hơn 35 triệu đôla tiền vốn.

Đây là lúc xem Yahoo! có thể thực sự làm được những gì. Với một dàn nhân viên khiêm tốn - như hầu hết các công ty Internet khác - họ đã tạo ra những nét được trưng hướng ngày càng nhiều người đến với web site của mình. Họ bổ sung thêm vào các hướng dẫn tùy theo từng vùng và chuyên môn hóa, định giá cổ phiếu, các tỉ số thể thao, công thức nấu nướng, hướng dẫn mua sắm... Họ mua lại GeoCities, một công ty cho phép tạo những trang Web cá nhân; Broadcast.com, một hãng chuyên về công nghệ băng thông rộng cho phép Yahoo! truyền những chương trình như FinanceVision (một chương trình bình luận tài chính - thị trường trực tuyến trong ngày); và Online Anywhere, cho phép điện thoại di dộng, Palm Pilot cũng như các thiết bị điện tử khác truy cập mạng bất cứ nơi đâu.

Đúng như những người sáng lập đã dự đoán, Yahoo! đã thực sự trở thành cổng thông tin hàng đầu. Hàng tháng, có khoảng 2/3 lượng người sử dụng mạng Internet click vào Yahoo! Họ đã khéo léo kết hợp những mẫu quảng cáo với sở thích cá nhân của người sử dụng mạng nói riêng và cộng đồng nói chung. Bằng cách đó, họ duy trì được lợi nhuận từ quý IV năm 1996. Mặc cho các nhà đầu tư hò hét đòi hỏi họ phải hành động mạnh hơn nữa, dù thị giá của Yahoo! đã đạt đến con số 90 tỷ đôla - cao hơn cả hãng Ford hay General Motors - Chủ tịch Yang và Filo, cùng vị giám đốc điều hành Koogle vẫn luôn thường xuyên tìm những cách thức mới hơn để duy trì vị trí hàng đầu của công ty trong thế giới mạng.

Thiên niên kỷ mới đem lại những thách thức mới cho Yahoo!, ít nhất trong đó bao gồm cả chuyện đối thủ lâu đời America Online tuyên bố mua lại tập đoàn liên hợp Time Warner Inc. và hình thành một tổ hợp truyền thông giải trí lớn nhất thế giới. Nhưng ngay cả những đối thủ trực tuyến như Infoseek cũng kết hợp với những công ty truyền thông như hãng Walt Disney - mở lối cho một nền kinh tế sâu hơn về nguồn thông tin, cũng như lượng khách hàng khổng lồ - Yahoo! vẫn tiếp tục chiến lược bắt tay với nhiều công ty thay vì mua hẳn một công ty lớn. Ví dụ như năm 1999, họ nâng cao khả năng của mình bằng cách kết hợp với Kmart tạo ra BlueLight.com cung cấp dịch vụ mua hàng trực tuyến và truy cập mạng miễn phí cho hàng triệu người mua sắm.

Tuy có khá trễ trong việc đặt chân vào lĩnh vực bán hàng trực tuyến, Yahoo! đang tung ra hết sức mình trong lĩnh vực này. Thay vì bán hàng trực tiếp, họ kết hợp với những nơi khác (như Kmart) và tính phí cho tất cả các đơn hàng từ trang web của họ. Họ cũng bắt tay với Ford cung cấp dịch vụ trực tuyến cho những mẫu mã tương lai cùng với bốn công ty con chuyên xử lý các vấn đề về các tiềm năng to lớn trong liên kết kinh doanh.

Kế hoạch này tỏ ra khả thi khi doanh thu của họ tiếp tục vượt khỏi mọi ước đoán của các nhà phân tích và cổ phiếu vẫn rất tốt. Họ ghi nhận được 680 triệu lượt truy cập mỗi ngày trong tháng 6/2000, trong khi số lượng thành viên đăng ký trên toàn cầu đã vượt con số 156 triệu. Họ đã dời trụ sở chính sang Santa Clara, California, nơi cách vách ngăn buồng làm việc được sơn đốm tím vàng. Một chiếc Ford Fairlane cùng màu đậu phía trước, và phòng họp của họ chứa đầy những que kem ưa thích của Ben & Jerry.

Qua một thời gian hoạt động chưa dài nhưng có ảnh hưởng cao của mình, Yahoo! đang nỗ lực không ngừng để vươn tới những tầm cao mới trong tương lai.

(Trích cuốn sách "50 công ty làm thay đổi thế giới" do Công ty First News ấn hành)